Olay yeri incelemelerinde DNA, adli bilimlerin sessiz ama en güçlü tanıklarıdan biridir. Bir insanın dokunduğu, geçtiği ya da bıraktığı en küçük iz bile, doğru şekilde toplanıp analiz edildiğinde kimliklendirme sürecine ışık tutabilir. Kan, tükürük, saç ya da dokunma izi gibi birçok biyolojik örnek gerçeği aydınlatmada bir ipucudur. Bu yazımda, olay yerinde en sık karşılaşılan DNA kaynaklarını ve bu kaynaklar sayesinde çözülen vakaları ele alacağım.

Her Temas Bir İz Bırakır.. Edmond Locard 

-Olay yerinde bırakılan hemen hemen her türlü materyalde DNA bulunabilir. En çok kan, tükürük, kıl, doku parçası ve meni DNA bulunduran biyolojik materyallerdir. Kısaca; kişilerin kullandığı tüm şahsi eşyalarında DNA bulunabilir. Olay yerinden elde edilen failin kullandığı alet ve malzemelerde el teması nedeniyle DNA bulunabilir. Yine kişisel eşyalar olan diş fırçası, tırnak makası, traş bıçağı vb. malzemelerde olabilir. Özellikle cinsel suçlarda mağdurun tırnak arasındaki epitel deri kalıntıları DNA tespiti için mutlaka değerlendirilmelidir. (International Humanities and Social Science Review-ADLİ OLAYLARDAN ELDE EDİLEN DNA’LARIN FAİLİN TESPİTİ AMAÇLI KULLANILMASINDA YENİ BİR YÖNTEM: DNA FENOTİPLENDİRME)

Tablo, Ankara Üniversitesi-Adli Tıp Enstitüsü-DNA Laboratuvarının İşleyişi makalesinden alınmıştır.

-Olay yerinden alınan biyolojik örneğin kaynağı bilinmeyebilir ancak olay ile ilgisi olabilecek kişi ya da kişilerle mutlaka karşılaştırılmalıdır. Bu örneklerden DNA izole edilir ve DNA molekülü üzerindeki belirli bazı bölgeler ve mümkün olduğu kadar çok sayıdaki bölge polimeraz zincir reaksiyonu ile binlerce kez çoğaltıldıktan sonra görünür hale getirilir. (Ankara Üniversitesi-Adli Tıp Enstitüsü-DNA Laboratuvarının İşleyişi)

Tablo, Association of Chief Police Officers-DNA GOOD PRACTICE MANUAL makalesinden alınmıştır.

-Soğuk kış koşullarında bir göletteki deri hücreleri örneğinde iki hafta sonra tam STR profilleri bulunurken, sıcak yaz koşullarında bu süre yalnızca 4 saattir. İngiltere’de sekiz ay boyunca dolapta saklanan semen lekeli okul üniformalarında (tişört, pantolon, tayt) 30°C veya 60°C’de yıkandıktan sonra 6-18 μg DNA bulundu.Lekeli eşyalarla birlikte yıkanan lekesiz çoraplarda sperm donörünün DNA’sının onda biri kadar DNA bulundu.

Spermatozoa, pamuklu havlularda en az altı yıkama döngüsü boyunca varlığını sürdürür. Vajinal salgılar ayrıca, 30°C’de yıkanan giysilerde, eksiksiz bir genetik profil oluşturmaya yetecek miktarda DNA bırakır. İnsanlar günde yaklaşık 400.000 cilt hücresi döktüğünden, tam bir profil elde etmek için yeterli DNA’yı (‘dokunma DNA’sı’) giysilere aktarmak sadece iki saniye sürer. Tam DNA profilleri, bir gece yatakta uyuyan bir kişinin hücrelerinden veya on dakika ter bandı taktıktan sonra da elde edilebilir. Bir gün boyunca giyildiğinde, DNA miktarı – çoğunlukla gömlek giyen kişinin DNA’sı- sekiz kat artar. Bir gömleğin arka tarafında, DNA karışımlarının önden daha fazla olması muhtemeldir. (Molecular Analyses 2022-Forensic DNA Samples: Collection and Handling)

Sigara İzmariti Sayesinde 44 Yıllık Cinayet Çözüldü

Van Buren İlçe Şerif Ofisi’nin sosyal medya hesabından yapılan açıklamaya göre, Dorothy Marie Silzel en son 23 Şubat 1980’de Washington, Kent’te canlı olarak görüldü. Üç gün sonra, sağlık kontrolü talep edildikten sonra evinde ölü bulundu.Seattle Times’a göre, yerel polis, Silzel’in cinsel saldırıya uğradığını tespit etti ve ölümünün boğulma yoluyla işlenen bir cinayet olduğunu değerlendirdi. CBS’ye bağlı KTHV’nin haberine göre, suç mahallinden DNA kanıtı toplandı, ancak teknoloji ancak yıllar sonra bu kanıtları olası şüphelilerle ilişkilendirmeye yetecek kadar gelişti. Mart 2022’de Kent polisi olası DNA eşleşmelerini araştırmaya başladı ve karakola göre 11 şüpheliyle geri döndü. Kundert, Arkansas’ta saldırı suçlamasıyla zaten soruşturma altındaydı ve kendisiyle suç hakkında yapılan bir görüşme sırasında, Van Buren İlçesi dedektifleri ondan örnek almaya çalıştı, ancak iddianame ve polise göre, cebine söndürülmüş sigaralar ve içtiği bir su şişesi koydu ve gönüllü olarak örnek vermeyi reddetti. Kent polisi, Arkansas’ta yaşadığı dönemde Kundert’i gözetlemeye başladı. Sonunda, bir mağazaya girmeden önce bir sigara düşürdü. Sigara bulundu ve DNA testi yapıldı.Polis, sigaradaki DNA’nın Silzel’in evinde bulunan DNA ile eşleştiğini söyledi.Van Buren İlçesi Şerif Bürosu üyeleri ve Kent Polis Departmanı dedektifleri, Kundert’i 20 Ağustos’ta tutukladı.

Haber kaynağı: 44 years after woman murdered in suburban Seattle, DNA on cigarette leads to suspect in Arkansas

Sakızdan Elde Edilen DNA Sayesinde Cİnayet Çözüldü

60 yaşındaki Robert Plympton, 21 Mart 2024’te 
Mt. Hood Community College öğrencisi Barbara Tucker’ın öldürülmesinden dolayı birinci derece cinayetten bir ve ikinci derece cinayetten dört kez 
suçlu bulundu .Yetkililer, Barbara Tucker’ın 15 Ocak 1980’de “kaçırıldığını, cinsel saldırıya uğradığını ve dövülerek öldürüldüğünü” söyledi. Ertesi sabah Gresham’daki okula gitmek üzere yola çıkan öğrenciler, kadının cesedini otoparkın yanındaki ormanlık alanda buldular.2000 yılında Tucker’ın otopsisi sırasında alınan vajinal sürüntüler analiz için Oregon Eyalet Polisi (OSP) Suç Laboratuvarı’na gönderildi ve şüphelinin DNA profilinin oluşturulmasında kullanıldı.Yeni bilgilerle donanmış olan Gresham Polis Departmanı dedektifleri, Plympton’ın Oregon’daki Troutdale’de yaşadığını tespit etti ve gözetleme faaliyetlerine başladı.Plympton’ın sakızını yere tükürdüğünü görünce fırsattan istifade edip sakızı alıp OSP Kriminal Laboratuvarı’na teslim ettiler.Sakızdan alınan DNA, Tucker’ın otopsisinde ortaya çıkan DNA profiliyle uyuştu.Plympton, 8 Haziran 2021’de tutuklandı. Mart 2024’te suçlu bulundu ve Multnomah İlçesinde gözaltında tutuluyor.

Haber kaynağı: How ‘trash’ is helping police catch murder suspects decades later

Su Şişesi Sayesinde Çözülen Cinayet

50 yaşındaki Preer, Mayıs 2001’de Washington DC yakınlarındaki evinin küvetinde ölü bulundu. 
Evin her yerinde boğuşma izleri vardı ve tırnaklarının altında başka bir kişinin DNA’sı bulundu, ancak polis hiçbir zaman bu örneği eşleştiremedi. Daha sonra 2022 yılında araştırmacılar, müşterilerden gelen milyonlarca örnekten soy araştırma şirketleri tarafından bir araya getirilen ticari genetik veri tabanlarında kısmi bir eşleşme buldular. The Washington Post’a göre 
, veritabanındaki DNA, Gligor’un bir akrabasına aitti. Gligor, annesinin öldürülmesinden kısa bir süre önce, ikisi de Maryland, Bethesda’daki Bethesda-Chevy Chase Lisesi’nde öğrenciyken Preer’in kızıyla sevgiliydi. Polisin, 2001 yılındaki cinayetten dokuz ay sonra, o sırada 21 yaşında olan Gligor’un “bir şekilde davayla bağlantılı olabileceği” yönünde isimsiz bir ihbar aldığı ortaya çıktı. Haziran 2024’e gelindiğinde, Gligor’un Dulles Havalimanı’na kadar takip edildiği bir soruşturma başlatıldı. Şüphelinin plastik su şişesinden su içip çöp kutusuna attığı an, soruşturmacılar havalimanı güvenlik kameralarından izlendi. Şişeyi ele geçirip DNA örneği aldılar ve bu örneğin Preer’in tırnaklarının altında bulunan genetik materyalle eşleştiğini gördüler.

Haber kaynağı: How ‘trash’ is helping police catch murder suspects decades later

Görüldüğü gibi, DNA adli bilimlerin sessiz ama en güçlü tanığı olarak, yıllar boyunca çözülmemiş vakaları aydınlatabiliyor. Kan, tükürük, saç, sakız veya izmarit gibi en küçük biyolojik örnekler bile doğru yöntemler ile analiz edildiğinde suçluları ortaya çıkartabiliyor ve masumiyetin korunmasına yardımcı olabiliyor.

Yazımda Kullandığım Kaynaklar

Bu metinde kullanılan bütün kaynaklar aşağıda yer almaktadır. Makaleleri pdf şeklinde görmek için üzerine tıklayabilirsiniz.