Ülkemiz ve milletimiz açısından önemli olan Cumhuriyet, 29 Ekim 1923 yılında ilan edilmiştir. Peki neden 2 gün önce veya 6 gün sonra değil de 29 Ekim’de?

Cumhuriyet’in 29 Ekim Günü İlan Edilmesindeki Bilinmeyen Sebep aslında 5 yıl öncesi olan 30 Ekim tarihinde gizlidir. 30 Ekim 1918 yılında Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti’nin sonu hazırlanmış ve Anadolu’nun kapıları işgale açılmıştır.

Mustafa Kemal Atatürk, tam 5 yıl sonra 29 Ekim gününde bu antlaşmanın intikamını Cumhuriyet’i ilan ederek almıştır. Mustafa Kemal Atatürk’ün sözleri ile açıklanan sebep:

Mustafa Kemal Atatürk:

Mütarekenin ilk günlerini hatırlarsın. Saray ve hükûmet teslimiyeti kabul etmişti. Hükûmet sarayın, saray da İtilaf Devletleri’nin elinin altına girmişti. Saray bu halinden memnundu. Fakat, ben bunu kabul edemezdim. Buna karşı koymakla bir çıkış yolunu temin ederek, bu mazlum milleti tarih sahnesinden silmek, ortadan kaldırmak isteyenlere karşı harekete geçmek için kendimi vazifeli saymıştım. Dünyada tek başımıza idik, fakat benim inandığım ideale benimle beraber olanlar da bağlandılar ve netice hasıl oldu. Mütareke 30 Ekim 1918’de imzalanmıştı. Vatan parçalanmış, istilaya uğramıştı. Peki, 30 Ekim 1918’den bizim İzmir’e girdiğimiz tarih olan 9 Eylül 1922’ye kadar kaç yıl geçti? Dört yıl. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’i ilan ettik. İşte beş yıla sığdırdığımız büyük inkılap, bizim yaşadığımız şartlara duçar olmuş, hangi milletin tarihinde vardır? Bu mazlum millet kendisinin hakkı olan yere ulaşmıştır, çektiğimiz acıların, sıkıntıların en büyük mükafatı işte budur. Bütün dünya bunu görmüştür. Daha da görecekleri vardır. Beni en çok mesut eden hadise, bu mazlum milletin hak ettiği bu yere gelmesidir. Sen benim 30 Ekim 1918 sonrası günlerdeki çektiğim azabı bilirsin. Yanımdaydın. Mondros 30 Ekim’dir, Cumhuriyet 29 Ekim. İşte bu da bir milletin, mazlum bir milletin ahıdır. Sanırım ki o zamanki devletler bunu anlamışlardır.