HAYATI

Rıfat Ilgaz tam olarak bilinmemekle beraber 7 Mayıs 1911’de Cide’de dünyaya gelmiştir. Fakat nüfus kaydında Bartın yazmaktadır. Babası Hüseyin Vehmi Bey, 1865 yılında Bartın’da doğmuş, 1928’de Martın’da vefat etmiştir. Annesi Fatma hanım ise 1870’de doğmuş,1952’de vefat etmiştir.

Annesi Rıfat Ilgaz‘ın şubat ayında salı günü doğduğunu söylemiş. Karadeniz şivesine göre salıya ”saali”dendiği için adının ”Salih” olmasını önermiş fakat babası istememiştir. Cide ilinde Düyun-ı Umumiye’de memur olan babası o sıralar kendisini denetlemeye gelen müfettişin adı olan Mehmet Rıfat adını vermiştir. 11-12 yaşına kadar hayatını Kastamonu’da ablasının yanında geçirdi. İlk yazılarını da o yıllarda yani 1924 yıllarında yazmaya başladı. 1927’de orta son sınıfta şiirleri dergilerde çıkmaya başladı. 1928’de babasının ölümüyle maddi zorluklar yaşayan şair Muallim Mektebi’ne gider. Bolu’ya ilkokul öğretmeni olarak atandıktan sonra Gerede, Akçakocaya daha sonra Gümüşova bucağına başöğretmen olarak atanır.

İlk eşi Gerede’de öğretmen arkadaşı olan Nuriye Hanımla 1931’de evlenir. 1933’te Gönül adında kızı olur. 1933’de askere alınır ve ayrılmak zorunda kalırlar. İkinci eşi Rikkat Hanımla enstitüde tanışıp 1939’da evlenirler. Bu evlilikten Aydın ve Yıldız adında iki çocuğu olur.1936’da Gazi Terbiye Enstitüsü’ne girer ve 1938’de Türkçe öğretmeni olarak çıkar. Fakat son sınıfta iken yakalandığı verem hastalığı yüzünden rapor alarak İstanbul’a gidip Yakacık Sanatoyumu’na yatmak zorunda kalır.

”Sınıf’ ‘1944 yılında yayımlanır fakat 25 gün sonra sıkı denetimden dolayı toplatılır. Polisler şairi Emniyet Müdürlüğü’ne götürmek için eve gelirler bunu gören şair iki ay kaçak hayatı yaşar ve 24 Mayıs’ta teslim olur. Askeri ceza evine gönderilir ve tutuklanır. 24 Kasım’da hapisten çıkar. Sağlığı iyice bozulmuştur. Bir yandan hastalıkla boğuşurken bir yandan da yoksullukla savaşır.1961 Anayasası yürürlüğe girdikten sonra kendi adıyla yazı ve şiir yayınlama özgürlüğüne kavuşur.12 Eylül 1980 döneminde göz altına alındı. Sivas Olayları acısına dayanamayan duyarlılığı 7 Temmuz 1993 günü aramızdan ayrılmasına neden oldu.

EDEBİ KİŞİLİĞİ

Rıfat Ilgaz ilk başta şair, sonrasında bir hikayecidir. Rıfat Ilgaz şiirleri toplumcu bakış açısı ile yazılmıştır. Şiirlerine bakış açısı hüzünlü ve buruktur. Asla mizah barındırmaz. Ayrıca 2.Dünya Savaşı’nı gören şair, şiirlerinde de bunun etkilerini göstermiştir. Her ne kadar toplumcu bir şair olsa da toplumcu olmayan şiirleri de vardır. Fakat bunların hiçbirini yayımlamamıştır.

Hayat boyu yaşadığı sıkıntılar ve tanıştığı kişiler Rıfat Ilgaz’ı toplumcu olmaya itmiştir. Hatta Rıfat Ilgaz’ın lakabı ” Gözü toplumda, kulağı halkta olan şair” olmaktadır. Eserleri açık, akıcı ama asla basit değildir. O dönemdeki diğer toplumcu şairler gibi Nazım Hikmet’in etkisinde kalmayarak kendi tarzını ortaya koymuştur. Kendi adını kullanamadığı yıllarda ”Stepne” takma adını kullanmıştır.

HABABAM SINIFI

Rıfat Ilgaz Hababam Sınıfı hem kendi dönemine hem de gelecek döneme damga vurmuş eserlerden biridir. Roman 73 öyküden oluşmakla beraber şairin Kastamonu Muallim Mektebi anılarını anlatmaktadır. Eser bütününde eğitim sistemini yermektedir. Anlatılmak istenen üç şey; kopya, ezber ve uydurma saygıdır.

Eserde, Rıfat Ilgaz ezber sistemi ile öğreten hocalarla dalga geçmiştir. Ezberin kopyayı körüklediğini anlatmıştır. Hababam Sınıfı tiplemeleri şairin gerçek hayatta tanıdığı isimlerdir. Hababam Sınıfı Karakterleri:

• Güdük Necmi-Rıfat Ilgaz
• İnek Şaban-Safranbolulu Ahmet
• Kel Mahmut-Nihat Dicle(müdür yardımcısı)
• Hafize Ana-Hademe Şerife Hanım
• Tulum Hayri-Fehmi
• Vakvak Rıza-Matematikçi Faik Bey
• Badi Ekrem-Beden Hocası Dadaylı Rehmicük

ESERLERİ

Rıfat Ilgaz Eserleri birçok türden oluşmaktadır. Bunlar;

Şiir:

• Yarenlik (1943)
• Sınıf (1944): Kovuşturmaya uğradı. 6 ay hapis yattı.
• Yaşadıkça (1947): Toplatılan eserler arasındadır.
• Devam (1953): Toplatılan eserler arasındadır.
• Üsküdarda Sabah Oldu (1954)
• Soluk Soluğa (1962)
• Karakılçık (1969)
• Uzak Değil (1971)
• Güvercinim Uyur mu (1974)
• Kulağımız Kirişte (1983)
• Ocak Katırı Alagöz (1987)
• Çocuk Bahçesi (1995)
• Bütün Şiirleri (1983)
• Bütün Şiirleri: 1927-1991 (2004)

Romanları:

• Hababam Sınıfı (1957): Önce dizi hikâye olarak Dolmuş dergisinde yayınlandı. Sonradan roman olarak toplandı. Film uyarlamalarına esin kaynağı oldu. Ayrıca tiyatroda da sahnelendi.
• Pijamalılar (Bizim Koğuş) (1959): Önce Bizim Koğuş adıyla yayınlandı. Daha sonra 1973’te Pijamalılar olarak çıktı.
• Karadenizin Kıyıcığında (1969)
• Halime Kaptan (1972)
• Meşrutiyet Kırathanesi(1974)
• Karartma Geceleri (1974): Yusuf Kurçenli tarafından filmi çekildi. Başrolünü Tarık Akan oynadı.
• Sarı Yazma (1976)
• Yıldız Karayel (1981)
• Apartıman Çocukları (1984)
• Hoca Nasrettin ve Çömezleri (1984)
• Hababam Sınıfı İcraatın İçinde (1987)

Anı:

• Yokuş Yukarı (1982)
• Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra (1986)
• Dördüncü Bölük (1992)

Köşe Yazıları:

• Nerde Kalmıştık
• Cart Curt

Öykü:

• Radarın Anahtarı (1957)
• Don Kişot İstanbul’da (1957)
• Kesmeli Bunları (1962)
• Nerde O Eski Usturalar (1962)
• Saksağanın Kuyruğu (1962)
• Şevket Ustanın Kedisi (1965)
• Garibin Horozu (1969)
• Altın Ekicisi (1972)
• Palavra (1972)
• Tuh Sana (1972)
• Çatal Matal Kaç Çatal (1972)
• Bunadı Bu Adam (1972)
• Keş (1972)
• Al Atını (1972)
• Hababam Sınıfı Uyanıyor (1972)
• Hababam Sınıfı Baskında (1972)
• Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı (1972)
• Rüşvetin Alamancası (1982)
• Sosyal Kadınlar Partisi (1983)
• Çalış Osman Çiftlik Senin (1983)
• Şeker Kutusu (1990)

Çocuk edebiyatı:

• Bacaksız Kamyon Sürücüsü
• Bacaksız Okulda
• Bacaksız Paralı Atlet
• Bacaksız Tatil Köyünde
• Bacaksız Sigara Kaçakcısı
• Öksüz Civciv
• Küçük Cekmece Okyanusu
• Cankurtaran Yılmaz
• Kumdan Betona
• Çocuk Bahçesi(Şiir)

Tiyatro Oyunları:

• Hababam Sınıfı Ulvi Uraz Tiyatrosu tarafından sahnelendi 1965
• Hababam Sınıfı Uyanıyor: Filme çekildi.
• Hababam Sınıfı Baskında
• Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı: Filme çekildi.
• Türk Çocukları Türk Çocukları: Çatalzeytin Festivalinde öğrenciler tarafıdan sahnelendi.
• Çatal Matal Kaç Çatal (1972): Daha sonra Uzun Eşek Oyunu olarak yeniden yazıldı. Çatal Matal 1972’de Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu tarafından, Uzun Eşek ise Cide’de sahnelendi.
• Abbas Yola Giden: 1993’de Kartal Rıfat Ilgaz Sahnesi Oyuncuları tarafından sahnelendi.

Ödülleri:

• 1982 Yıldız Karayel ile Madaralı Roman Ödülü
• 1982 Yıldız Karayel ile Orhan Kemal Roman Armağanı
• 1987 Ocak Katırı Alagöz ile Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
• 1993 Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü.